ANAVIIA Health
Triệu chứng & bệnh
Bắt đầu từ cảm giác của bạn, tìm hiểu các nguyên nhân có thể liên quan.
Xanh xao, mệt mỏi
Mệt mỏi kéo dài kèm da nhợt là dấu hiệu rất phổ biến và có nhiều nguyên nhân — từ thiếu ngủ, làm việc quá sức đến thiếu máu. Xanh xao một mình không đủ để kết luận thiếu chất.
Rụng tóc
Rụng 50–100 sợi tóc mỗi ngày là bình thường. Rụng nhiều hơn thường do căng thẳng, thay đổi nội tiết hoặc di truyền; dinh dưỡng là một trong nhiều yếu tố.
Tê bì, kim châm tay chân
Cảm giác tê, kim châm có thể do tư thế, chèn ép dây thần kinh, tiểu đường hoặc thiếu vitamin B12. Tê đột ngột một bên cơ thể là tình trạng cấp cứu.
Hay ốm vặt, dễ nhiễm trùng
Người lớn khỏe mạnh có thể bị cảm 2–4 lần mỗi năm. Ốm thường xuyên hơn có thể liên quan đến giấc ngủ, căng thẳng, môi trường hoặc chế độ ăn thiếu vi chất.
Chuột rút
Chuột rút là cơn co cơ đột ngột, gây đau, thường ở bắp chân và hay xảy ra về đêm. Phần lớn lành tính và liên quan đến vận động, mất nước hoặc tư thế; thiếu khoáng chất chỉ là một khả năng.
Táo bón
Táo bón là đi tiêu ít hơn 3 lần mỗi tuần, phân cứng hoặc khó đi. Nguyên nhân thường gặp nhất là ăn ít chất xơ, uống ít nước và ít vận động.
Chảy máu chân răng
Chảy máu chân răng khi đánh răng thường do viêm nướu từ mảng bám. Thiếu vitamin C nặng có thể gây chảy máu nướu nhưng ít gặp nếu ăn đủ rau quả.
Nhiệt miệng, loét miệng
Nhiệt miệng (loét áp-tơ) là vết loét nhỏ, đau trong miệng, thường tự lành sau 1–2 tuần. Hay tái phát khi căng thẳng, thiếu ngủ hoặc tổn thương niêm mạc; thiếu sắt, B12, folate có thể góp phần.
Chân không yên
Cảm giác bứt rứt, khó chịu ở chân kèm thôi thúc phải cử động, nặng hơn khi nằm nghỉ buổi tối và đỡ khi đi lại. Thiếu sắt là nguyên nhân hay gặp và điều trị được.
Khô mắt, quáng gà
Quáng gà (nhìn kém khi trời tối) và khô mắt có thể là dấu hiệu sớm của thiếu vitamin A, vẫn còn gặp ở trẻ nhỏ Việt Nam. Ở người lớn, khô mắt thường do màn hình, tuổi tác hoặc bệnh khác.
Móng giòn, dễ gãy
Móng giòn, tách lớp phần lớn do tay ướt thường xuyên và hóa chất. Móng mỏng, lõm hình thìa, nhợt có thể gợi ý thiếu sắt; thay đổi móng cũng gặp trong bệnh tuyến giáp, vảy nến.
Vết thương lâu lành
Vết thương nhỏ thường lành trong 1–2 tuần. Lâu lành hơn có thể do nhiễm trùng, tiểu đường, tuần hoàn kém, hút thuốc hoặc ăn thiếu đạm, kẽm, vitamin C.
Đau xương, yếu cơ
Đau âm ỉ ở xương, yếu cơ vùng đùi – vai, hay té ngã có thể liên quan đến thiếu vitamin D (nhuyễn xương), nhất là người ít ra nắng và người cao tuổi. Đau xương cũng có nhiều nguyên nhân khác cần khám.
Hồi hộp, tim đập nhanh
Cảm giác tim đập mạnh, nhanh hoặc hẫng nhịp thường lành tính (căng thẳng, cà phê), nhưng cũng có thể do thiếu máu, cường giáp, rối loạn điện giải hoặc bệnh tim.
Tiêu chảy ở trẻ
Tiêu chảy làm trẻ mất nước và mất kẽm. WHO khuyến cáo bù nước bằng ORS, tiếp tục cho ăn, cho bú và cho trẻ uống kẽm 10–14 ngày.
Đau đầu, đau nửa đầu
Phần lớn đau đầu là đau đầu do căng thẳng hoặc đau nửa đầu (migraine). Bỏ bữa, thiếu nước, thiếu ngủ và thay đổi lượng caffeine là các yếu tố khởi phát thường gặp.
Hay quên, giảm tập trung
Khó tập trung, hay quên thường do thiếu ngủ, căng thẳng, trầm cảm. Thiếu B12, thiếu sắt và suy giáp là các nguyên nhân điều trị được; ở người cao tuổi cần phân biệt với sa sút trí tuệ.
Bướu cổ, cổ to
Bướu cổ là tuyến giáp to ra. Thiếu i-ốt là nguyên nhân kinh điển và đang có dấu hiệu quay trở lại ở Việt Nam; bướu cổ cũng do viêm tuyến giáp, nhân giáp và các bệnh tuyến giáp khác.
Nứt khóe miệng, viêm lưỡi
Nứt, đau ở hai khóe miệng và lưỡi đỏ, láng, đau có thể do thiếu vitamin nhóm B (B2, B12, folate) hoặc sắt, nhưng thường gặp hơn là do nấm, liếm môi hoặc răng giả không vừa.
Mất ngủ, khó ngủ
Khó vào giấc, hay thức giấc hoặc dậy quá sớm, kéo dài làm mệt mỏi ban ngày. Thói quen ngủ và caffeine là yếu tố quan trọng nhất; vai trò của chất dinh dưỡng là nhỏ.
Đau dạ dày, khó tiêu, trào ngược
Đau hoặc nóng rát vùng thượng vị, đầy bụng, ợ chua sau ăn rất phổ biến. Nguyên nhân hay gặp là khó tiêu chức năng, trào ngược dạ dày – thực quản và viêm loét dạ dày (thường do vi khuẩn H. pylori hoặc thuốc giảm đau). Thay đổi cách ăn giúp giảm triệu chứng, nhưng cần đi khám nếu kéo dài.
Mụn trứng cá
Mụn hình thành khi lỗ chân lông bị bít bởi bã nhờn và tế bào chết, kèm vi khuẩn và viêm. Hay gặp ở tuổi dậy thì nhưng cũng gặp ở người lớn. Chế độ ăn có thể ảnh hưởng ở một số người: thực phẩm làm đường huyết tăng nhanh và sữa bò có liên quan trong một số nghiên cứu.
Gan nhiễm mỡ
Gan nhiễm mỡ không do rượu (nay gọi là MASLD) là tình trạng mỡ tích tụ trong gan, liên quan đến thừa cân, tiểu đường và mỡ máu cao. Bệnh thường không có triệu chứng, hay được phát hiện qua siêu âm hoặc men gan tăng. Giảm cân từ từ và thay đổi chế độ ăn là cách điều trị chính.
Thừa cân, béo phì
Giảm cân khoa học dựa trên thâm hụt năng lượng bền vững, ăn đủ chất và vận động đều — không cần nhịn đói cực đoan. Người châu Á thường có nguy cơ chuyển hóa từ BMI 23; chỉ cần giảm 5–10% cân đã cải thiện huyết áp, đường huyết và mỡ gan. Phụ nữ nên giữ đủ đạm, canxi và không xuống dưới khoảng 1.200 kcal/ngày nếu không có bác sĩ theo dõi.
Thiếu máu thiếu sắt
Thiếu máu thiếu sắt xảy ra khi cơ thể không đủ sắt để tạo hemoglobin. Ở Việt Nam, khoảng 30% trẻ dưới 5 tuổi và 37% phụ nữ mang thai bị thiếu máu (WHO, số liệu khảo sát 2011).
Thiếu vitamin D
Thiếu vitamin D làm giảm hấp thu canxi, ảnh hưởng xương, cơ và miễn dịch. Ở Việt Nam, nhiều người ít ra nắng vì làm việc trong nhà vẫn có thể thiếu dù khí hậu nhiệt đới.
Loãng xương
Loãng xương làm xương mỏng, giòn, dễ gãy — thường không có triệu chứng cho đến khi gãy xương. Phụ nữ sau mãn kinh và người cao tuổi có nguy cơ cao nhất.
Tăng huyết áp
Tăng huyết áp thường không có triệu chứng nhưng làm tăng nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim. Giảm muối, tăng kali từ rau quả và chế độ ăn DASH giúp hạ huyết áp rõ rệt.
Đái tháo đường type 2
Đái tháo đường type 2 (gồm cả tiền đái tháo đường) xảy ra khi cơ thể dùng insulin kém. Ăn nhiều chất xơ, ít đường và tinh bột tinh chế, kiểm soát cân nặng và vận động là nền tảng điều trị.
Rối loạn mỡ máu
Mỡ máu cao (LDL, triglyceride) không có triệu chứng nhưng làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch. Thay chất béo bão hòa bằng chất béo không bão hòa, tăng chất xơ hòa tan và cá béo giúp cải thiện.
Gout (thống phong)
Gout là viêm khớp do tinh thể axit uric, thường khởi phát đột ngột ở ngón chân cái. Thuốc hạ axit uric là điều trị chính; chế độ ăn giúp giảm cơn tái phát.
Mang thai & cho con bú
Nhu cầu sắt, folate, i-ốt, canxi và DHA tăng cao khi mang thai. WHO khuyến cáo phụ nữ mang thai uống viên sắt – acid folic hằng ngày; ở Việt Nam, i-ốt niệu của phụ nữ mang thai đang thấp hơn khuyến cáo.
Thông tin tham khảo, không phải chẩn đoán. Một triệu chứng có thể có nhiều nguyên nhân; hãy trao đổi với nhân viên y tế nếu triệu chứng kéo dài.
